Phượt cùng “câu thủ” hái tiền triệu trên sông

Đúng hẹn, tôi đã có mặt tại bến cảng của thị trấn Năm Căn, huyện Năm Căn (Cà Mau), Ba Trung và những “câu thủ” khác đã lên thuyền chờ sẵn. Đúng 18h chiều, đoàn chúng tôi bắt đầu dong thuyền từ bến cảng Năm Căn chạy thẳng ra sông Tam Giang, bắt đầu cuộc hành trình đầy lý thú. Quăng câu chờ cá. (Ảnh: Hoàng Hạnh) Thú vui hái ra tiền “Sông Tam Giang còn có tên gọi khác là sông Cửa Lớn, tên chữ là Đại Môn Giang, dài 58km. Có nhẽ đây là con sông độc nhất vô nhị ở Việt Nam nối hai hải phận: ra biển Đông ở cửa Bồ Đề và biển Tây ở cửa Mũi Ông Trang, gần mũi Cà Mau. Dù nối hai biển Đông và Tây nhưng sông Tam Giang là con sông nước chè hai vì có ba con sông nhỏ (sông Đầm Dơi, sông Đầm Cùng và sông Cái Ngang) đổ nước ngọt vào. Ngoại giả, con sông này như là “nồi cơm” của những cư dân nghèo từ mọi nơi lưu lạc về đây. Chính nó đã nuôi sống biết bao gia đình nhờ vào “cái bụng” chứa nhiều nguồn lợi thủy sản của nó” – Ba Trung giải thích vội trước khi thuyền rẽ sóng đến điểm câu. Được một “câu thủ” kỳ cựu, có hơn 20 năm kinh nghiệm như Ba Trung giới thiệu, dù còn mơ hồ về lịch sử của dòng sông Tam Giang nhưng tôi và anh bạn cứ gật gù bái phục. Những câu chuyện truyện cười trên trời dưới đất giữa chúng tôi và các “câu thủ” cứ thế trôi qua, mãi cho đến khi thuyền dừng lại hẳn tại ngã ba Trại Lưới. Đưa mắt liếc nhìn dòng nước chảy xiết cạnh bìa rừng, Ba Trung bảo đây là nơi lý tưởng để ông và các bạn của mình mặc tình thi thố tuấn kiệt. “Nghề câu cá dứa thấy dễ chứ không phải dễ. Mồi câu là trùn cát, lưỡi câu sắc nhọn, tùy dòng nước chảy mạnh, yếu mà người câu mắc chì nặng hay nhẹ. Nó đòi hỏi người cầm cần phải có nghệ thuật quăng mồi, con mắt quan sát luồng cá…” – Ba Trung nói. Trong lúc mọi người đang căng mắt chờ cá cắn câu thì tôi và người bạn như đang bị lạc vào khung cảnh thần tiên. Sự kết hợp hài hòa giữa ánh trăng non và những con sóng lăn phăn trên mặt sông Tam Giang càng làm cho người ta đê mê, quên đi mọi phiền muộn của cuộc sống bề bộn. Hơn nửa tiếng thả mồi, một tiếng “vèo” phát ra, đó tiếng dây câu (một loại dây gân cỡ lớn) của Ba Trung. “Mẹ cha, mấy con cá phá mồi” – Ba Trung rít hơi thuốc mà miệng lẩm bẩm chửi mấy loại cá tạp phá mồi của ông. Nhanh như chớp, đường câu thứ hai được ông quăng ra xa đến vài mét chờ cá dứa đến ăn. Trong lúc thả neo thuyền chờ cá, Ba Trung tiết lậu: “Bí kíp của nghề này là đòi hỏi “câu thủ” phải nắm rõ tâm tính của con cá dứa. tham khảo ở đây Nó luôn ở dòng nước trong và luôn đi cặp, câu dính một con, lát sau thế nào con còn lại cũng cắn câu. Đặc biệt muốn bắt chúng phải có tính nhẫn nại. Đợi… và đợi chúng đến”. Theo các “câu thủ” kỳ cựu, cá dứa rất thích ẩn mình vào các điểm có chà (những nhánh cây gỗ dưới lòng sông - PV) hay ở những địa điểm có bãi đất dưới sông. Hàng giờ đồng hồ trôi qua, rốt cuộc thì điều mà chúng tôi và các “câu thủ” chờ đợi cũng đã đến. Ba Trung dùng lực giật mạnh cần câu trong tay, dây câu găng như sợi dây cung. “Ái chà con cá này to đây” – vừa thu dây câu, ông vừa nói. Hóa ra, để cá cắn câu đã khó, muốn bắt được cá còn khó hơn. “Quấn dây câu đi chú” – tôi thúc. “Không được, nóng quá là đứt dây câu ngay” – Ba Trung chậm rãi nói. Một con cá dứa được dùng vợt sút đưa lên thuyền. (Ảnh: Hoàng Hạnh) Trong lúc Ba Trung đang “đấu trí” với con cá dứa to tướng dưới nước thì trên thuyền, những bạn câu của ông đã chuẩn bị đồ nghề để bắt cá. Đó là chiếc vợt có khung bằng sắt, túi vợt làm bằng lưới 4 phân lỗ, đường kính bằng vòng tay người. Gần 15 phút vật lộn với con cá, chung cuộc Ba Trung cũng kéo được nó vào mạn thuyền để những người bạn của ông dùng vợt xúc nó lên thuyền. Con cá dứa phải hơn 6 kg có hình dạng tựa như cá tra đã nằm gọn trong khoang thuyền. Đến lúc này, Ba Trung mới giảng giải cho tôi: “Khi cá vừa cắn câu mà nóng lòng muốn đem nó lên nhanh là hỏng việc. Vì nó là loại rất “ranh ma”, tham khảo ở đây tuy đã dính lưỡi câu nhưng để thoát thân nó cố vẫy vùng. Người câu phải thả dây khi nó cố chạy, thu dây khi nó mất sức. Cứ thế, cho đến khi con cá không còn sức để chạy nữa thì mới bắt được”. Một con, hai con… và hàng chục con cá dứa khác lần lượt “bò” lên thuyền chỉ vài giờ sau đó. Kim đồng hồ dẫn điểm hơn 2h sáng ngày hôm sau, dù lạnh vì sương, vì gió biển nhưng ai cũng hăng máu ngồi đợi cá tiếp chuyện cắn câu. Theo các “câu thủ”, cá dứa là loại có thịt thơm ngon nên rất được người tiêu dùng chuộng, vì thế mà giá của nó lúc nào cũng cao. Cá biệt có lúc đến đến gần 500.000 đồng/1 kg. Điều này đồng nghĩa với việc mớ cá của Ba Trung và các cộng sự của ông cũng đã giúp họ thu về tiền triệu. Hồi tưởng về cá dứa trên sông Tam Giang Trời dần về sáng, những tiếng hí hố khi cá cắn câu, hòa với những câu chuyện hồi tưởng về cá dứa ngày xưa trên sông Tam Giang của chúng tôi làm náo động cả khúc sông Trại Lưới. Ba Trung và các bạn của mình kể rằng, đã là cư dân đất mũi Cà Mau thì ai cũng nắm rõ trong lòng bàn tay tập tính cũng như thời khắc xuất hiện của loài cá này. Đó là khoảng thời kì tháng 8 đến tháng 12 hàng năm, khi trái mắm bắt đầu rụng dày đặc trên các con sông, thì từng đàn cá dứa đua nhau xuất hiện. Thủy triều bắt đầu rút, chúng chia đàn lội ngược dòng đón tìm trái mắm để ăn. “Cá dứa hồi ấy trên sông này nhiều ti tỉ kể, tới mùa cá người đi “săn” không phải mất nhiều thời kì ngồi câu như hiện. Do tập tính của nó là rất thích ăn trái mắn rụng đầy trên sông, chúng đi theo đàn và ăn đến khi nào không còn sức chứa, dạ dày căng phình ra và nổi lên mặt nước thì chúng mới nghỉ. Người ta chỉ cần dùng chỉa để đâm, một đêm cũng xem thêm kiếm được vài chục kg như chơi” – Ba Trung hồi ức. Sau khi "đấu sức" với người câu, cá dứa mệt đừ khi lên thuyền. (Ảnh: Hoàng Hạnh) Theo lời kể của các "câu thủ" bậc thầy này thì cư dân ngày xưa làm mũi chĩa 3 cạnh dài khoảng 2-3 tấc, bằng dây thép (loại bằng chiếc đũa) mài dũa nhọn, cứ 3 mũi được buộc lại thành 1 chùm gọi là chỉa, mỗi mũi chĩa hướng ra một phía. Phần đuôi của mỗi cây chĩa được buộc với một sợi dây gân khá dài, cán của cây chĩa được làm bằng cây trúc hoặc cây lục bình có chiều dài từ 3- 4m. Một thợ săn có ít nhất là 10 mũi chĩa vì khi đâm dính cá thì phải có mũi chĩa khác thay thế cho mũi chĩa đang dính trong con cá. Mỗi tốp đi “săn” chia thành 2 đến 3 xuồng, người cầm chỉa đứng trước, người chèo thuyền phía sau ngược dòng nước đón cá dứa phình bụng lên mặt nước mà đâm. “Do săn bắt vô tội vạ mà giờ nguồn lợi này không còn nhiều. Các tay trong nghề như tụi tui đưa ra một lệ luật bất thành văn để bảo vệ loài cá dứa là không được bắt cá non, dù phải trở về bằng tay không” – Ba Trung tâm sự. Chuyến “săn” cá trên sông Tam Giang của chúng tôi chấm dứt khi trời gần về sáng, trên xuồng có độ hơn chục kg cá dứa. Có những đợt cá dứa về nhiều, gặp con lớn, người may mắn trúng mánh có thể kiếm vài triệu cho một chuyến câu là chuyện bình thường...